Kazı Sezonu 2020

Keber Tepe`nin güney yamacında 2015 ve 2019 yılları arasında Erken Hıristiyanlık Dönemi`ne tarihlendirilen ve güneyinde Portikus`u konumlu üç Nef`li Bazilika`ya ait kesitler açığa çıkarılmıştır. Burasının devamının açığa çıkarılması 2020 yılının çalışmalarında odak nokta oluşturmuştur. Üç açma ile Apsis ve Apsis`in yan mekanları tümüyle açığa çıkarılması planlanmıştır. Bir başka açma ise, kısmen 2018 ve 2019 yıllarında araştırılmış olan, kiliseye doğu yanında konumlu yapılaşmanın devamını incelemek için açılmıştır.

Apsis

Apsis bütünüyle açığa çıkarılmıştır. Bunun yanı sıra geçen yıl başlatılmış Evre gelişim tablosunu oluşturmaya devam edilebilinmiştir. Geç MS 4. yüzyıla tarihlendirilen ilk evrede orta Nef ve Sanktuarium bir eşik ile birbirinden ayrılmıştır. Apsis`in ön tarafında konumlu Santuarium`un tabanı bir mozaik ile döşenmiştir. Bu mozaik taban Apsis`e geçiş kısmında sonlanmaktadır. Apsis`in kendisi bu dönemde nasıl bir düzene sahip olmuş olduğu geniş ölçüde belirsizdir. Mozaik doğu yanda bir çukur ile sonlandığından dolayı Apsis`in yükseltilmiş olunduğu veya bir basamak ile ayrıştırılmış olması gerekmektedir. Daha sonraki dönemlerde yapılmış yenilenmelerden ötürü, Apsis`in tam olarak düzeni hakkında bilgiyi sunabilme olanağına sahip olunamamaktadır.

Ikinci bir evrede (geç MS 4. yüzyıl ?) Apsis`in önündeki Santuarium bölümü, büyük ebatlı kireçtaşı plakalarının mozaik taban üzerine yerleştirilmesiyle yükseltilmiştir. Batı yanında bunlarda süreklilik gösteren bir oluk kendini göstermektedir. Bu oluk bariyerler için oluşturulmuş olunmalı ve Sanktuarium`u orta Nef`ten ayırmıştır. Sadece orta aksta bir geçiş kendini göstermektedir. Bu dönemdeki Apsis`in düzeni hakkında bilgiler noksandır.

Üçüncü bir evrede (5./6. yüzyıllar) Sanktuarium tümüyle yeniden düzenlenmiştir. Apsis dikkati çeker bir şekilde yükseltilmiş ve böylelikle artık orta Nef`in tabanından 0,7 metre daha yüksekte yer almaktaydı. Tabanı bir mozaik ile bezenmiştir. Bu Nilotik sahnelerin değişik süsleme bantlı çerçevelerle çevrelenmesiyle yapılmıştır. Apsis`ten kuzey ve güney yanındaki Apsis yan mekanlara birer kapı açılmıştır.

Apsis orta Nef`in merkezi aksında, devşirmelerden oluşturulmuş merdiven/basamaklardan ulaşılabilir durumdaydı. Sanktuarium`un merdivenin etrafındaki kesitleri de Apsis`in mozaik tabanı yüksekliğine dek kaldırılmış ve devşirme olarak mermer plakalarla döşenmiştir. Ama bu bütün mekanın tüm genişliğinde değil de, sadece Apsis`in uzantısı olan batı yanında görülen bir durumdur. Böylelikle Sanktuarium`a ait yüzey daraltılmıştır.

Belirsiz bir vakitte geniş kapsamlı bir tahribat gerçekleşmiş olup, ardından gerekli tamirler gerçekleştirilmiştir. Bu dördüncü evre özellikle Sanktuarium`un kuzeybatısında belirginliğini göstermektedir. Yan Nef`e ayıran duvar ile üçüncü evrede yapılmış Apsis önünde yükseltilmiş platform arasında bir sıra kısmen büyük ebatlı mermer plakalar bulunmuştur. Bunlar büyük bir olasılıkla duvarda kaplama olarak kullanılmış olunmalı ve zamanla buradan dökülmüştür. Bu heteroje nama genelde birbiriyle bütünleşebilen parçalar arasında yüksek kaliteli Champlevé-rölyef parçaları da yer almaktadır. Bunların örnekleri başka Kuzey Suriye ve Kıbrıs kiliselerinden de tanınmaktadır. Kısmen üzerlerinde boyamalar da koruna gelebilmiştir. Plakalar büyük bir olasılıkla düşüş pozsiyonunda korunmuştur. Bu dökülmüş olan plakaları kaldırmak yerine bu alanı bir duvar ile kapatıp, orta Nef`ten ayrıştırılmıştır.

Kuzey Yandakı Yan Nef ve Apsis Yan Mekan

Yan Nef`in doğu sonu kuzeyde tamamen açığa çıkarılmıştır. Tabanı bir mozaik döşeme ile süslenmiş olup, desen olarak birbirine dolanmış birden fazla Maeander yer almakta ve bunlar dörtgen alanlarda geometrik motiflerle kuşatılmıştır. Bir yıl önceki çalışmalarda da tespit edilmiş tahribat katmanı mozaik taban üzerinde devamlılığını göstermektedir. Yüzlerce çatı kiremti parçalarının yanı sıra birçok cam kandil ve pencere camına ait parçalar da bulunmuştur. Sonradan mozaik tabanın içerisinden geçirilmiş bir su kanalının devamı takip edilebilinmiştir. Kuzey yandaki Apsis yan mekanından gelmektedir ki, buraya yan Nef`in doğudaki sınır duvarında dar bir kapı aralığı ile geçişi sağlanmaktadır. Beklentilerin aksine, Apsis yan mekanın kilisenin ilk yapım evresinde kurulmamış olduğunu göstermektedir. Bunu özellikle kuzeydeki dış duvar göstermektedir. Bu dış duvarın yönü ve karakteri kuzey yan Nef`deki duvar ile farklılık göstermektedir.bu duvar belirgin bir şekilde güneye çıkıntı yapıp, yamukluk göstermekte ve yontma taş blokları daha özensiz yerleştirilmiştir. Taban olarak kabaca düzelştirilmiş, inişli anakaya kullanılmış olup, kısmen sıkılaştırılmış balçıkla kaplanmıştır. Bir mozaik tabanı işaret edecek imameler kendini göstermemektedir. Kuzey duvarının önünde üç adet taş sandık sıralanmıştır. Bunların işlevselliği belirsiz olup, bir ihtimale göre kutsal emanetler kutu´ları olmuş olabilir.

Mekanın bulunmuş olan haline bakılırsa oldukça geç bir dönemde düzenlenmiş olmuş olmalıdır. Kuzey yandaki kutu bir bariyer plaka parçası üzerinde durmakta, bir başka bariyer plakasına ait daha büyük parça ise iki kutu arasında yer almıştır. Büyük bir olasılıkla kuzey yandaki Apsis yan mekanın son kullanım evresinde kilisenin kesitleri tahrip edilmişti.

Kuzeydeki Apsis yan mekanın dış duvarının karşısında üç adet atık su kanalına rastlanmıştır. Bunlar birbirlerine paralel alçak kavisli bir şekilde değişik yüksekliklerde kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanıyorlar. Bunlar kilisenin üstünde bir seviyede uzanmakta olup, yamacın üst yanındaki bir yapılaşmaya, belki caddeye ait olmuş olmalılar.

Güney Apsis Yan Mekanı

Güney Apsis yan mekan da tüyümüyle açığa çıkarılmıştır. Güney yan Nef`ten belirgin bir şekilde daha geniş ve beyaz büyük Tesserae döşeli basit bir mozaik tabana sahiptir. Mekan şaşırtıcı bir şekilde dörtgen forma sahip olmadığı tespit edilmiştir.güneydeki sınır duvari anlamsızca bir açı yaparak batıya doğru bükülmektedir. Mozaikte de olduğu gibi güney yanı birden kesilmiş olup, böylelikle yan Nef`e geçişin şekli belirsiz kalmıştır. Sadece bir direk kaidesi koruna gelmiştir. Bu da kaide de tam olarak kuzey yan Nef ile kuzey Apsis yan mekan arasındaki duvarın hizasında yer almakta bve büyük bir olasılıkla güneydekki yan Nef`e geçişi işaretlemektedir.

Orta Nef`in ve yan Nef`e ait mozaiklerin karşılaştırılması sonucunda güney Apsis yan mekanın mozaiği oldukça basit şekillendirilmiştir. Büyük bir olasılıkla bu ya geç dönemli bir yenileme yapılanmada oluşturulmuş veya bütün mekan sonradan eklenmiş olabilir. Mekanın geri kalan düzeni ve donanımına ait başka kalıntı günümüze ulaşamamıştır. Böylelikle mekanın işlevselliği hakkında da bilgi verilememektedir.

Kilise`nin Doğu Yanındaki Yapılanma

2018 ve 2019 yılı kazı sezonlarında Kilise`nin doğusunda oldukça basit mozaik tabanlı büyük bir mekana ait kesitler açığa çıkarılmıştır. Kuzeyde bu mekan dar bir koridora sınır olmuş ve bu koridor da devşirmeden yapılmış sütun sırası ile çevrelenmiştir. Bu yapılar kısmen incelenebilinmiştir. Bu incelemelerde bu koridor ve mekanın Kilise ile dolaysız olarak bağlantıya sahip olduğu görülmüştür. Mozaikli mekan Apsis yan mekanın güneydoğu köşesine temas etmektedir. Iki mekan birbirine bağlı değil, ama mozaik tabanları birbirine o kadar benziyor ki, ikisinin de eş zamanlı oluşturulmuş olması gerektiğini göstermektedir. Bitişiğindeki koridor sadece güney Apsis yan mekanın arka duvarına takip etmemekte, aynı zamanda sonradan eklenmiş bir eşik ile mekan arasında bağlantı sağlanmıştır. Bazilika`nın arka duvarına koridorun kuzeyindeki sütun sıralaması bitişmektedir. Toplam dört baz şimdiye dek açığa çıkarılmıştır. Kuzey doğru bir değişik ebatlara sahip kalkertaşı plakalardan yapılma bir yer döşemesi devam etmektedir. Bu taban döşemesi büyük bir olasılıkla Bazilika`nın dış duvarına bitişen bir döşeme ile bütünleşmektedir. Burada bir başka sütun sıralaması daha tespit edilmiştir. Böylelikle Kilise`nin doğu yanında yoğun bir yapılaşmanın mevcut olmuş olduğu kendini göstermektedir. Bu yapılaşmanın nasıl bir işleve sahip olmuş olduğu ve tarihlendirilmesi hakkında henüz bilgi edinilememektedir.